Hoe liefdevolle relaties stress verminderen

In deze blog leg ik graag uit wat het verband is tussen toxische stress en liefdevolle relaties.

Wanneer we spreken van stress bij jonge kinderen worden er 3 types van stressreacties gedefinieerd (bron: Center in the Developing Child - Harvard University), gaande van positieve stress over draaglijke stress naar toxische stress. 

Toxische stress bij jonge kinderen

Een positieve stressreactie is een gezonde reactie die hoort bij het opgroeien. Een voorbeeld kan zijn wanneer een baby voor het eerst naar een onthaalgezin gaat of de eerste schooldag van een kind. De hartslag stijgt lichtjes en het niveau van stresshormonen gaat lichtjes omhoog.

Een draaglijke stressreactie (in het Engels omschreven als 'tolerable stress response) activeert het lichaam in hogere mate. Dit gebeurt wanneer het gaat om meer ernstige, meer langdurige ervaringen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het meemaken van een natuurramp, het verlies van een geliefd persoon of een akelige wonde. Indien de activatie van het lichaam beperkt is in tijd én ondersteund wordt door een liefdevolle verzorger, zullen de hersenen en andere organen niet beschadigd worden.

Anders vergaat het een kindje wanneer er sprake is van langdurige, herhaaldelijke stresserende ervaringen waarbij er geen liefdevolle verzorger voorhanden is. Denk hierbij aan ervaringen als emotionele verwaarlozing, emotioneel misbruik, fysiek misbruik, seksueel misbruik, opgroeien bij een ouder met verslaving, opgroeien bij een ouder met een persoonlijksstoornis. In het Engels spreekt men bij dit type van ervaringen over ACEs (Adverse Childhood Experiences). In deze blog kan je meer lezen over ACEs.

In dergelijk geval wordt chronische stress toxisch. Toxische stress eist een zware tol. Bij jonge kinderen heeft toxische stress een invloed op de ontwikkeling van de hersenen en andere organen. Het kan op latere leeftijd resulteren in een verstoorde emotieregulatie en in allerhande stoornissen - zoals een complexe posttraumatische stresstoornis - en in lichamelijke ziektes.

Toxische stress bij jonge kinderen

Heel wat 'onverklaarbare ziektes' blijken veroorzaakt te zijn door toxische stress ontstaan in de jonge kinderjaren. Denk hierbij aan ziektes als CVS, fybromyalgie, auto-immuunziektes, bepaalde vormen van kanker, bepaalde hartaandoeningen. In België en Nederland wordt dit verband nog maar zelden gelegd. Men gaat over tot symptoombehandeling zonder naar de dieperliggende oorzaak te zoeken. Een interessant boek hieromtrent is 'When the Body Says No' van Dr. Gabor Maté.

Vele mensen die ik begeleid blijken te kampen met toxische stress. Emotioneel en/of seksueel misbruik in de kinderjaren liggen vaak aan de grondslag. Steeds vaker kloppen mensen bij mij aan die zijn opgegroeid met een ouder die kampte met een persoonlijkheidsstoornis uit cluster B in de DSM. Het gaat hier over persoonlijkheidsstoornissen als narcisme, psychopathie, borderline. Indien een kind opgroeit bij een ouder met een dergelijke persoonlijkheidsstoornis is de kans groot dat er een hoop chronische stress wordt opgebouwd die vervolgens omslaat in toxische stress met alle gevolgen van dien. En dan vooral wanneer er geen liefdevolle verzorger aanwezig was tijdens de kinderjaren.

Wat is nu de oplossing?

Voorkomen is altijd beter dan genezen. Het is dan ook van het uiterste belang dat een kindje tenminste op 1 liefdevolle verzorger kan rekenen bij het opgroeien. Een liefdevolle verzorger kan de schadelijke effecten van ingrijpende ervaringen temperen.

Indien er bij een volwassene al sprake is van toxische stress, bestaat er helaas geen magische toverformule. Dit betekent echter niet dat er geen heling mogelijk is. Integendeel. Heling is mogelijk maar vraagt tijd, moed, durf en inspanning.

Dé allerbelangrijkste beginstap is mijns insziens het vergaren van kennis. Zodra je weet wat er aan de grondslag ligt van je onbehaaglijke gevoel, van jouw posttraumatische klachten, van jouw 'onverklaarbare ziekte', kan je dit gaan kaderen en een plan opstarten om de toxische stress uit je lichaam te verminderen.

En zo beland ik opnieuw aan bij liefdevolle relaties. Omringd zijn door begripvolle, liefdevolle mensen is dé doorslaggevende factor bij het geleidelijk aan elimineren van toxische stress. Dit werkt ook averechts. Indien je omringd wordt door mensen die geen begrip hebben voor jouw situatie of voor jouw verhaal is het erg uitdagend om toxische stress te minderen. Vaak verhogen energiezuigende relaties immers het niveau van toxische stress. Meer hierover lees je in deze blog.

Andere tips om toxische stress te verminderen, vind je in onderstaande infographic.

Verminderen van toxische stress