Herkennen, verwerken en helen van c-ptss/c-ptsd

Indien je vertrouwd bent binnen het hulpverlenerslandschap ken je allicht de DSM (Diagnostic and Statistic Manual of Mental Disorders). De DSM is de 'Bijbel' bij de meeste academisch geschoolde hulpverleners.

Wanneer mensen met mentale uitdagingen hulp zoeken, wordt vrijwel altijd naar een verklaring gezocht bij diagnoses die terug te vinden zijn binnen deze DSM. Gezien c-ptss als diagnose (nog) niet voorkomt in de laatste versie van de DSM wordt deze diagnose nog maar zelden gesteld, en dat terwijl c-ptss vaak voorkomt.

C-PTSD staat voor Complex Post Traumatic Stress Disorder. In het Nederlands vertaald als C-PTSS oftewel Complexe Post Traumatische Stress Stoornis. 

c-ptsd herkennen, verwerken en helen Social Balance

Verschil tussen acuut en chronisch/complex trauma

Om te begrijpen wat c-ptss inhoudt, is het belangrijk om het onderscheid te zien tussen acuut trauma en chronisch/complex trauma.

Acuut trauma ontstaat door een eenmalige gebeurtenis. Dit kan bijvoorbeeld gaan om het beleven van een natuurramp, een oorlog, een ongeval, een slecht begeleide medische ingreep, een verkrachting, ... Wanneer zo'n gebeurtenis erg overweldigend is en geen goede begeleiding en/of integratie van het voorval plaatsvindt, kan er ptss ontstaan, een post-traumatische stress-stoornis.

Chronisch trauma is - zoals de naam aangeeft - gecompliceerder. Bij chronisch trauma is er sprake van meervoudige en/of langdurige ingrijpende gebeurtenissen. Vormen van chronisch trauma kunnen zijn: ontwikkelingstrauma, hechtingstrauma, sexual trauma. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een kind dat opgroeit binnen een dysfunctioneel gezin, een kind dat zwaar gepest wordt, een kind dat (meermaals) verkracht is (al dan niet door een bekende), een kind waarvan de ouders emotioneel onbeschikbaar zijn, een kind dat opgroeit met een verslaafde ouder, een kind dat opgroeit tussen geweld, een kind dat opgroeit bij (een) psychisch zieke ouder(s), een kind wiens karakter niet geaccepteerd wordt, een kind dat zichzelf niet ten volle kan ontplooien.

De laatste jaren komt er vanuit de US steeds meer aandacht voor ACEs. ACE staat voor Adverse Childhood Experience. In het Nederlands vrij vertaald als een ingrijpende ervaring in de (vroege) kindertijd. Helaas komen ACEs zelden alleen voor. Kinderen die opgroeien in dysfunctionele omstandigheden krijgen vaak te maken met een combinatie van ingrijpende ervaringen. Indien dit gebeurt en er een opeenstapeling is van verschillende types trauma spreken we van complex trauma.

Toxische stress die omslaat in traumatische stress - c-ptsd Social Balance

Toxische stress die omslaat in traumatische stress

Afhankelijk van de context, van de ernst van de feiten, van de begeleiding én van het karakter van het kind kan opgroeien met ACEs chronische stress opleveren bij een kind. Wanneer zo'n chronische stress niet (h)erkend wordt, niet behandeld wordt, kan deze chronische stress omslaan in toxische/traumatische stress. In deze blog kan je meer lezen omtrent toxische stress en de baanbrekende ACE-study van Dr. Vincent Felitti.

Wanneer je meer wil weten over de effecten van traumatische stress op lichaam, geest en brein kan ik van harte het boek 'Traumasporen' (in het Engels 'The Body Keeps The Score') van Dr. Bessel van der Kolk aanbevelen. Ook het boek 'Ingrijpende jeugdervaringen en gezondheidsproblemen' (in het Engels 'The Deepest Well') van Nadine Burke Harris is een aanrader. Of je kan hier haar filmpje op YouTube bekijken.

Onbehandelde traumatische stress kan uitmonden in c-ptss

Wanneer traumatische stress onbehandeld blijft, kan dit uitmonden in c-ptss. Gezien c-ptss niet als diagnose voorkomt in de huidige DSM, worden er vaak foutieve diagnoses opgesteld bij mensen die kampen met een complexe post-traumatische stress-stoornis.

Niet bepaald uit onwil, maar vaak uit onbewustheid. Er blijkt nog maar (zeer) weinig bewustwording te zijn in België en Nederland omtrent de effecten van types trauma als existentieel trauma, ontwikkelingstrauma, geboortetrauma, hechtingstrauma, symbiosetrauma, sexual trauma. Types trauma die aanleiding kunnen geven tot c-ptsd.

Verschillen in symptomen en behandeling tussen ptss en c-ptss

Terwijl ptss vaak gekenmerkt wordt door angstaanvallen, flashbacks en agressief gedrag, zijn de kenmerken van c-ptss vaak veel ingrijpender en langduriger. Het behandelen van c-ptss vereist dan ook een andere aanpak dan het behandelen van ptss. Het behandelen van c-ptss vereist in mijn visie een holistische aanpak, een aanpak waarbij zowel lichaam, geest als brein mee in beschouwing worden genomen.

Kenmerken van c-ptsd Social Balance

Wat kunnen kenmerken zijn van een persoon die kampt met c-ptss?

* laag zelfbeeld
* onverklaarbaar laag energiepeil
* wisselend energiepeil
* wisselende stemmingen
* moeilijkheden in het aangaan van relaties
* wantrouwen ten opzichte van anderen
* isolement van anderen
* burn-out; moeilijkheden op het werk
* moeilijk kunnen omgaan met autoriteit (dit komt vaak voor wanneer er sprake is geweest van seksueel misbruik)
* hyper-arousal - snel overweldigd zijn
* hypo-arousal - verdoofd zijn
* dissociëren - niet in contact staan met de realiteit, met in het nu zijn
* het lijkt alsof bepaalde lichaamsdelen oneigen zijn, los van elkaar staan
* vermijden van bepaalde plaatsen en/of personen
* ervan overtuigd zijn dat de wereld een onveilige plaats is
* concentratiestoornissen
* moeilijkheden met slapen
* altijd op de hoede zijn
* rusteloosheid
* angstgevoelens
* snel schrikken
* duizeligheid
* misselijkheid
* ervan overtuigd zijn voor het ongeluk geboren te zijn
* zelfmoordneigingen
* het leven geen richting kunnen geven
* moeilijkheden met focus
* moeite met het reguleren van emoties
* gevoelens van eenzaamheid
* twijfelen aan de reden van het bestaan
* dissociatieve amnesie (de gebeurtenissen zijn uit het expliciete geheugen verdwenen)

Dit laatste komt vaak voor wanneer de gebeurtenissen zo ingrijpend en zo veelvuldig waren dat het kind tijdens de feiten is gaan dissociëren (een vorm van uit het lichaam treden). Zo blijkt dissociatieve amnesie vaak voor te komen bij verhalen van (langdurige) incest op jonge leeftijd.

Symptoombestrijding in plaats van naar de oorzaak te gaan

Wanneer iemand met c-ptss aanklopt bij de traditionele gezondheidszorg wordt maar zelden een juiste diagnose gesteld. 

In de (traditionele) hulpverlening bestaat er een tendens om aan symptoombestrijding te doen in plaats van te zoeken naar de oorzaak van de klachten. Slaapklachten worden 'opgelost' met slaappillen, depressieve klachten worden 'opgelost' met anti-depressiva, en ga zo maar door. Of er wordt doodleuk gezegd: 'Leer er maar mee leven'. Erg jammer, zo'n 'diagnose'. Zo ontneem je een patiënt of cliënt alle hoop op herstel. 

Verslavingen, eetstoornissen, burn-out, ongepast gedrag, lichamelijke klachten ten gevolge van onbehandeld chronisch trauma

Hetzelfde geldt voor het behandelen van allerlei soorten gedrag. Denk hierbij aan verslavingsgedrag, aan eetstoornissen, aan dwangmatig gedrag, aan agressief gedrag, aan ongepast gedrag. Heel vaak ligt onverwerkt chronisch trauma aan de grondslag van verslavingen, eetstoornissen, ongepast gedrag.

Ook bij het behandelen van deze verslavingen, gedragsproblemen of eetproblematieken geldt: doe niet aan symptoombestrijding. Met andere woorden: focus niet alleen op de verslaving of op het gedrag maar onderzoek tevens de oorzaak van dit gedrag, van deze verslaving.

Verder is onverwerkt chronisch trauma vaak de oorzaak van 'onverklaarbare' ziektes. Traumatische/toxische stress kan een trauma body creëren. De toxische stress veroorzaakt door onverwerkt trauma kan letterlijk in elke vezel van het lichaam gaan zitten. Denk hierbij aan ziektes als cvs, fybromyalgie, bepaalde vormen van kanker, multiple sclerose, IBS (prikkelbare darm). Niet altijd ligt onverwerkt chronisch trauma aan de grondslag van deze ziektes, maar wel erg vaak. 

Medicatie, ayahuasca en MDMA als remedie voor c-ptss

Medicatie kan nuttig zijn om de scherpe randjes van de symptomen van c-ptss af te halen. De huidige medicatie zal echter nooit c-ptss oplossen. Tot nader order bestaat hier geen medicijn voor.

Er worden momenteel (2019) testen gedaan naar het behandelen van c-ptss via MDMA (XTC). Bessel van der Kolk is zich hiervoor aan het engageren.

Een andere test is het inzetten van psychedelics zoals Ayahuasca. Gabor Maté is grote voorstander van deze methode. De kanttekening hierbij is dat zowel MDMA als Ayahuasca zeer deskundig dienen ingezet te worden, onder zeer deskundige begeleiding, zoniet bestaat er kans op hertraumatisering. 

De toekomst zal uitwijzen of het inzetten van MDMA of Ayahuasca hoopvolle perspectieven biedt in het verlichten van c-ptss.

Een holistische, zachte aanpak

Tot nader order bestaat er geen magische toverformule die c-ptss ineens oplost. De 'c' binnen c-ptss staat voor chronisch, hetgeen betekent dat het reeds lange tijd in iemands systeem zit, vaak decennia lang. Het is een utopie om te geloven dat chronische/traumatische stress die decennialang in ons systeem zit, 'ineens' kan opgelost worden. Zo werkt dat niet.

Een holistische aanpak blijkt aangewezen. Traumatische ervaringen hebben een impact (gehad) op het hele wezen van de getroffene en vergen dan ook om een aanpak waarbij het hele wezen in betrokken wordt: mentaal, emotioneel, lichamelijk, energetisch, spiritueel.

Trauma helen dankzij verbindende relaties - trauma helen in verbinding

Trauma helen in verbindende relaties

Een van de meest waardevolle methodes voor het helen van chronisch/complex trauma zijn het aangaan van verbindende relaties. Ontwikkelingstrauma is ontstaan in ongezonde/toxische relaties. Gezonde en verbindende relaties fungeren als tegengif. Dit kan je ook lezen in deze blog. 

En dit is meteen een uitdaging: getroffenen van chronisch en complex trauma zijn vaak erg wantrouwig, ook voor hulpverleners.

Wanneer een getroffene van c-ptss de kenmerken van hoogbegaafdheid vertoont, kan er bovendien een sterke neiging ontstaan om alles alleen en cognitief op te lossen. Ik heb zelf ook lange tijd gedacht dat ik mijn complex trauma alleen en met kennis kon oplossen. Geloof me, zo werkt het niet. C-ptss alleen oplossen gaat niet. C-ptss alleen via kennis/mentaal oplossen, werkt ook niet.

Trauma helen via lichaam, geest en ziel

In België en Nederland houden we van cognitieve gedragstherapie (CGT). Deze vorm van therapie werkt cognitief en focust op gedragsverandering. Op zich is er niks mis met deze therapie ware het niet dat CGT alleen onvoldoende is om chronisch trauma te helen. Het werkt vooral op het mentale en het emotionele vlak. Bij deze vorm van therapie wordt er niet met het lichaam gewerkt.

Zoals eerder vermeld, zit chronisch trauma in elke vezel van ons lichaam, van onze geest en van onze ziel. Enkel inzetten op het mentale, op het cognitieve is dan ook niet voldoende. Alle levels dienen meegenomen te worden: mentaal, emotioneel, lichamelijk, energetisch en spiritueel. Dit laatste vooral naar zingeving toe.

Inzetten van het lichaam - Somatic Experiencing en traumasensitieve yoga

Persoonlijk ben ik grote voorstander van lichaamsgerichte therapie, zoals bijvoorbeeld Somatic Experiencing, een naturalistische, holistische therapie ontwikkeld door Peter Levine. Bij Somatic Experiencing wordt ook vaak het spirituele aspect mee in rekening genomen, in meer of mindere mate al naargelang de Somatic Experiencing Practitioner.

Het inzetten van het lichaam kan ook in de vorm van andere bewegingsmethodieken zoals bijvoorbeeld yoga. Bessel van der Kolk heeft hier uitvoerige studies omtrent gedaan. Dit kan je terugvinden in zijn boek 'Traumasporen'.

Belangrijk hierbij is dat de yoga 'traumasensitief' wordt gegeven. Mensen met chronisch trauma in hun systeem hebben een erg gevoelig zenuwstelsel. Wanneer de yoga-instructeur geen of te weinig kennis heeft van de dynamieken die spelen bij mensen met chronisch trauma in hun zenuwstelsel zal yoga in het beste geval niet helpen, in het slechtste geval kan het hertraumatiserend werken.

Massages, al dan niet energetisch

De laatste tijd ervaar ik zelf steeds meer hoe heilzaam bepaalde lichaamsmassages kunnen zijn. In het verleden waren massages niet aan mij besteed om de eenvoudige reden dat ik nog niet veilig genoeg in mijn eigen lichaam zat. Er lag nog teveel onverwerkt trauma in mijn lichaam opgeslagen.

Wanneer je een (energetische) massage laat uitvoeren, is het ook hier belangrijk om zo'n massage te laten uitvoeren door iemand bij wie je je veilig voelt. Idealiter heeft degene die de massage uitvoert ook een basiskennis van trauma.

Volwassenen die zijn opgegroeid in uitdagende omstandigheden hebben vrijwel altijd een verstoorde relatie met hun eigen lichaam. Massages zullen dan ook enkel heilzaam zijn wanneer er voldoende mate van veiligheid in het lichaam aanwezig is en wanneer degene die de massage geeft voldoende veilig aanvoelt.

Systemisch werken

Verder zijn er ook heel wat waardevolle helingstechnieken die systemisch werken. Ook hier geldt: het is van cruciaal belang dat degene die het systemische werk verricht voldoende kennis heeft van chronisch/complex trauma. EN dat degene die het systemisch werk aanbiedt zijn of haar eigen trauma voldoende geheeld heeft. Zoniet bestaat er kans op projectie of erger nog op hertraumatisering.

Zorg dat je goed geïnformeerd bent

Ik kan het niet genoeg benadrukken: zorg dat je goed geïnformeerd bent als je vermoedt dat je kampt met chronisch trauma en je wil hiervoor hulp inschakelen. Het is allerminst mijn bedoeling om paniek te zaaien. Ik kom echter zoveel gevallen van hertraumatisering in de hulpverlening tegen dat ik het mijn menselijke plicht vind om hierover te schrijven. Om die reden vind ik psycho-educatie cruciaal.

Ik noem mezelf wel eens de wandelende trauma-encyclopedie. Die kennishonger van mij heeft mede te maken met het feit dat ik cognitief hoogbegaafd ben. Door mijn manier van denken, wil ik altijd het grotere geheel snappen (top-down denken).

Het is absoluut niet nodig dat je trauma begrijpt vanuit het grote geheel tot in de kleinste details. Een zekere basis van trauma-educatie raad ik wel eenieder aan, om zo op zijn minst voldoende geïnformeerd te zijn bij het kiezen van gepaste hulpverlening.

Bijkomende tips/hulpbronnen voor het verminderen van toxische stress

In onderstaande graphic heb ik een aantal handvaten/hulpbronnen/hulpmiddelen samengebracht die allen kunnen bijdragen aan het verwerken en het helen van chronisch trauma, in het verminderen van toxische stress.

Verwerken en helen van chronisch trauma, van toxische stress

Volg je intuïtie - tune in op je innerlijke wijsheid

Dit is misschien wel de meest belangrijke, maar tevens de meest uitdagende tip: volg je intuïtie - tune in op je innerlijke wijsheid. Jijzelf hebt alles in je om jezelf te helen van chronisch trauma. Indien er echter nog teveel traumastof, teveel toxische stress in je lichaam zit, is je intuïtie vaak ondergesneeuwd en durf je niet meer te vertrouwen op je innerlijke wijsheid.

Inschakelen van professionele hulp

Een beroep doen op gepaste, betrouwbare, compassievolle hulpverlening kan erg waardevol zijn op momenten dat je voelt dat je in een impasse zit.

Als je ervoor opteert om hulpverlening in te schakelen, kan ik je aanraden om erop te letten dat de hulpverlener jou stimuleert in het dichter brengen naar je innerlijke wijsheid. Hulpverleners die enkel adviezen geven, die hun autoriteit willen laten gelden, die aan klantenbinding doen, die onvoldoende kennis hebben van chronische trauma, die hun eigen traumastukken onvoldoende verwerkt hebben, kunnen contra-productief werken. Ook hier: volg je intuïtie bij het inschakelen van hulpverlening.

Mocht je graag een gesprek met mij inplannen, dan kan je me hiervoor een berichtje sturen.

Stuur me een mailtje

C-ptss is een gewone reactie op ongewone omstandigheden

Ik ben niet echt fan van de term c-ptss, en dan niet van de laatste 's'. Deze 's' staat  'stoornis'. Hoewel het gedrag en de ziektebeelden van een getroffene van chronisch en complex trauma ongewoon lijken en kenmerken van een stoornis kunnen hebben, is het een normale reactie op abnormale omstandigheden. In die zin vind ik de term 'stoornis' minder gepast.

Anderzijds hoop is dat c-ptss wel wordt opgenomen in de volgende versie van de DSM zodat er op zijn minst veel meer aandacht voor komt. Het woord 'stoornis' nemen we er voor lief bij.

complex trauma helen - er is altijd hoop - Social Balance Inge Vandcaetsbeek

Er is altijd hoop

Graag wil ik deze blog eindigen met een positieve noot, en dat is deze: er is altijd hoop 🕊🍀

Ik weet uit eigen ervaring hoe zwaar het kan zijn om chronisch en complex trauma diepgaand te helen. Het is geen lineair proces. Het gaat met vallen en opstaan. Er komt echter altijd licht na duisternis. Er is altijd hoop, hoe zwaar jouw geschiedenis ook weegt. Trauma verwerken en trauma helen is mogelijk. Traumaheling is een transformatieproces. Een erg waardevol proces. Vanonder het traumastof komt je ware identiteit, je ware zelf naar boven 💚